تاریخ خطبه
23/2/90ترتیب: دومین در جمادی الثانی
خطیب : شیخ محمد صالح کریمی
پرهیزازصفات ناپسند(2)
1 ـ درخطبه قبلی
بحث مادر باره عیبجویی کردن بود
امروز به یاری
خداوندمتعال این بحث راادامه می دهیم ودر آخرهم می پردازیم به بیان راههای مبارزه
با عیبجویی کردن
2 ـ گفتیم که:
عیبجویی کردن
یعنی
اینکه انسان هميشه مشغول عيب گرفتن از ديگران باشد و از اين طريق بخواهد شخصيت
ديگران را بى اعتبار كند. قرآن کریم چنين فردى را با چنين صفت ناپسندى «هَمَّاز»
مى نامد.
3 ـ
ویکی از سوره های قرآن هم بنام سوره همزه است،که خداوند درابتدای این سوره بایک
لحن شدیدتری برخورد می کندچون در سوره قلم فرمود :از انسان عیبجو پیروی مکن به
سخنان اواعتماد مکن واینجا میفرماید:« وَيْلٌ لِكُلِّ هُمَزَةٍ لُمَزَةٍ»وای
به حال هرعیبجوی طعنه زن،کسی که باعمل وسخنش،مردم راعیبجويی می کند وبه آنها طعنه
می زند،عذاب سخت وهلاک کننده ای در پیش رودارد.
4 ـ
اما اینکه معنی «همزه ولمزه» چیست وچه تفاوتی باهم دارند،اهل تفسیراقوالی رابیان
کرده اندکه خلاصه آن چنین است:همزه:عیبجویی بااشاره دست وعمل ،لمزه:بازبان
وگفتارعیب می گیرد همزه:آن کسی که روبروی شخص بدگویی می کندلُمزه: پشت سراو
عیبجويی می کند همزه : آن کسی که آشکارا وباصدای بلند ایراد بگیردلمزه: درپنهانی
وبااشاره چشم وابرو.همچنین معانی دیگری راذکرکرده اند که در اینجا بیشتر ازاین
نیاز به تفصیل نیست، بلکه مهم آن است که خود عیبجویی کردن به هرشکلی که باشد
ناپسند است.
5ـ
پس هرکه آبرووحیثیت مردم رابه بازی بگیرد وایشان راتوهین وتحقیرنمایدوبزرگی
خودرادرکوچکی مردم ببیندوبرای خوشایندی خود یاآفرین گفتن دیگران به مردم مسخره کند
وکارهای آنها راناچیز بشمارد ودرحضور یادرغیاب بدیها رابه مردم نسبت دهد چنین کسی
همزه ولمزه است.
6ـ
علت دست زدن به چنین کاری این است که فرد عیبجو خود،بی شخصیت وبی اعتبار وبی ارزش
است ومی خواهد دیگران نیز همچون اوباشند،اوچشم دیدن افراد باشخصیت ومعتبر راندارد
ازاین روسعی می کند ازهر راه وروش ممکن وباهرمکروحیله ای که شده شخصیّت دیگران
راخُرد کند وازبین ببرد
7 ـ
راه حل: حالا بعد ازاینکه فهمیدیم این صفت ناپسند است لازم است بدانیم راه
حل این مشکل چیست؟وچگونه این صفت ناپسند راازخود دورکنیم؟ جواب: برای مبارزه
باعیبجویی 4راه وجود دارد که دوتای آن مربوط به خودشخص عیبجو است ودو راه دیگر
مربوط به اطرافیان اوست. اما وظیفه فردعیبجوبرای نجات ازاین صفت بد،اولاً: این است
که لحظه ای به خودبیاید وبداند که خوداوهم عیبهایی داردکه دوست ندارد فاش
شوند بنابراین لازم است مشغول اصلاح عیبهای خود بشود، در روایتی به قول یکی از
بزرگان آمده است«طوبى لمن شغله عيبه عن عيوب الناس»
خوشابه حال آن کسی که توجه به عیبهای خود اورازعیبهای دیگران باز می دارد عَنْ
أَبِي هُرَيْرَةَ - رضي الله عنه - قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ - صلى الله عليه
وسلم - :
" يُبْصِرُ أَحَدُكُمُ الْقَذَاةَ
فِي عَيْنِ أَخِيهِ ، وَيَنْسَى الْجِذْعَ فِي عَيْنِهِ ؟ " ( صَحِيح التَّرْغِيبِ
وَالتَّرْهِيب : 2331)
بعضی از شما
خاری را در چشم برادر خود می بينيد، ولی شاخه درختی را در چشم خود نمی بينيد
وبه قول پروین
اعتصامی:
واعظيم اما نه
بهر خويشتن ..........از براي ديگران بر منبريم
آگه از عيب عيان
خود نه ايم ..... پرده هاي عيب مردم ميدريم
8
ـ ثانیاً:این رابداند وبه یاد داشته باشد که یکی ازنامهای زیبای خداوند« ستّار»است
خداوند ستـّارالعیوب: پوشاننده عیبهاست لازم است هم فرد عیبجو ونیز هر مسلمانی
خودش رابه این صفت خدایی مزین کند.آری خداوند ستار العیوب است ، ولی آیا این لطف
خدا همه کس راشامل می شود؟ خیر . زیرا رسول اکرم ـ صلی الله علیه وسلم ـ فرمود:
" من ستر
مسلما ستره الله في الدنيا و الآخرة
" . أخرجه مسلم ( 8 / 71) هرکس عیب وراز برادر یاخواهر مسلمانی راپرده پوشی
کند خداوند دردنیا وآخرت عیب ورازهای اوراازدید مردم مخفی نگاه می دارد( تااینکه
رسوانشود) پس عزیزان اگر ماخواهان مخفی شدن عیوب هستیم باید عیوب مردم راهم مخفی
نگاه داریم تاینکه خودمان نیز رسوانشویم.
9 ـ واما آن دوکاری که اطرافیان وآشنایان
فرد عیبجو برای رهایی اواز این صفت انجام دهند این است:
1ـ
عدم مجالست با عيب جويان: افراد عيب جو همانند مگس روی آلودگی ها می
نشينند و تنها روی جنبه های منفی انگشت می گذارند و جنبه های مثبت اشخاص را نمی
بينند، چنان كه بزرگی فرموده است:
همان طور كه مگس دنبال نقاط فاسد بدن می
گردد و مواضع صحيح و سالم را ترك می كند افراد زبون و فرومايه مانند مگس روی
ناپاكي ها و آلودگی ها می نشينند و دنبال كارهای زشت و عيوب مردم هستند و خوبي های
آنان را ناديده می گيرند.
بنابراين، بايد
از معاشرت و همنشينی با آن ها خودداری كرد و گذشته از اين كه نبايد آنان را به
عنوان دوست برگزيد زيرا ممكن است در اثر رفت و آمد نقطه ضعفی را مشاهده كنند و يك
روز آبروی انسان را ببرند. شیخ سعدی رحمةالله علیه ـ در بوستان می فرماید: دوستى آنان كه با صفا هستند، خواه در برابر و خواه در پشت
سر، يكسان است ، نه آن چنان كه در پشت سرت عيبجويى كنند و در پيش رويت قربانت گردند.
هر
كه عيب دگران پيش تو آورد و شمرد
بى
گمان عيب تو پيش دگران خواهد برد
2ـ بی اعتنايی به عيب جويان
راه ديگری كه برای جلوگيری از اشاعه
فحشاء وجود دارد بی اعتنايی به كسانی است كه می خواهند با شايعه پراكنی و عيب جويی
از ديگران از قبح و زشتی گناهان بكاهند و آن را در نظر مردم بی اهميت جلوه دهند.
اين قبيل افراد با ذكر عيوب ديگران، جو جامعه را آلوده كرده و بدين وسيله برای
تعميم فساد تاموجب گسترش گناه اثرندهیم
آنهاترتیب سخن زمينه
سازی می كنند. پس اگر نشود و در همه جا با بی
اعتنايی مردم روبرو شوند، ناگزير دست از اين كار زشت بر می دارند
10ـ
تااینجا درمورد نکوهش عیبجویی وراه مبارزه باآن صحبت کردیم .اما عزیزان لازم است
این رابخاطر داشته باشیم که: همان گونه كه عيب جويی زشت و حرام است، كتمان عيب نيز
خيانت است، زيرا مؤمن بايد مانند آئينه باشد و زشتي ها و زيبايي های برادر دينی
خود را نشان بدهد، منتها به خود او، نه به ديگران، كه شأن آئينه همين است زیرا فرق
است بین عیبجویی وعیب زدایی، اوّلی با انگيزه تحقير و آبروريزی است و دومی به قصد
خير خواهی و اصلاح، اولی با دشمنی و خصومت و دومی با دلسوزی و نصيحت توأم است. به
همين جهت، كسی كه می خواهد عيب ديگری را به او تذكر دهد بايد با حسن نيّت و دلی
پاك و بی آلايش، نقايص او را يادآوری كند و در حال سخن گفتن كمال ادب و احترام را
رعايت نمايد و دقت كند كه به شخصيت طرف مقابل خود، اهانت روا ندارد و انتقاد صحيح
و سالم و سازنده به نيش زدن و عيب جويی تبديل نگردد، كه نتيجه معكوس خواهد داشت.
برای اين كه هيچ انسانی از خطا و اشتباه مصون نيست و هيچ كس نمی تواند ادعا كند كه
مرتكب خطا و اشتباه نمی شود بجز انبیاء عليهم السّلام ـ که خداوند آنها رااز خطا
واشتباه مصون نگاه داشته است چون آنها الگوی امتهای خود هستند ولغزیدن آنها سبب
لغزیدن امتشان می شود.
11
ـ بار خدايا به همه ما توفيق پيراستن نفس از آلايش های شيطانی و آراسته شدن به
صفات رحمانی و ملكوتی عطا بفرما وماراخالی ازهرگونه صفت ناپسند بگردان تاینکه
برادروارانه وصمیمانه بتوانیم در کنار همدیگر زندگی کنیم ودر دنیا وآخرت خوار
ورسوانشویم. آمین
اعوذبالله من الشیطان الرجیم
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا
وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا
(مریم
96)